Toplum, Birey ve İrade

Yaşadığın coğrafyada geleceğin, yalnızca dış koşullarla değil, doğrudan senin iraden, düşüncen ve eylemlerinle şekillenir. Bu nedenle tepkisiz, apolitik ve eylemsiz kalmak, bir bakıma kendi varlığından ve geleceğin üzerindeki söz hakkından feragat etmektir. Oy vermek yalnızca hukuki bir hak değil, aynı zamanda toplumsal sorumluluğun en somut biçimlerinden biridir.

Çünkü toplum dediğimiz yapı, edilgen ve değişmez bir kitle değildir. Toplum; bireylerin düşünceleri, tercihleri, itirazları ve eylemleri aracılığıyla sürekli değişen, dönüşen ve yeniden kurulan canlı bir bütündür. Birey bu sürecin dışında kaldığında yalnızca siyasal kararların değil, kendi yaşamını belirleyen toplumsal oluşumun da dışında konumlanır. Böylece hayatın öznesi olmak yerine, başkalarının verdiği kararların sonuçlarını yaşayan edilgen bir varlığa dönüşür.

Toplumun yönlendirilmesinde siyasal figürlerin rolü ise son derece büyüktür. Bu noktada iki temel yönelim ortaya çıkar: Ya halkı bilinçsiz bırakarak kolayca yönlendirilebilen bir kitleye dönüştürür, korku, kutuplaşma ve demagojinin gücüyle iktidar kurarsın; ya da eğitimli, sorgulayan ve bilinçli bir toplumun gelişmesini destekleyerek liyakat, adalet ve ortak akıl temelinde bir düzen oluşturmaya çalışırsın.

Bu iki yönelim arasındaki ayrım yalnızca siyasal bir yöntem tercihi değildir. Aynı zamanda etik ve düşünsel bir tavırdır. İkinci yol daha zor, daha uzun ve daha fazla cesaret gerektiren bir yol gibi görünebilir. Ancak siyasal bir figürün temel sorumluluğu toplumun ortak yararını gözetmekse, bilinçli ve sorgulayan bir toplumun oluşmasını desteklemek olağanüstü bir fedakârlık değil, görevin doğal bir gereği olmalıdır.

Platon’un, Sokrates’in düşünsel kişiliği üzerinden geliştirdiği demokrasi eleştirisi de tam olarak bu kırılma noktasına işaret eder. Eğitimsiz bir toplumda kurulan demokrasinin, zamanla yozlaşarak oligarşik ya da monarşik benzeri yapılara evrileceğini söyler.

Bugün kendi coğrafyamda buna benzer dinamikleri deneyimliyor olmak, zaman zaman derin bir çaresizlik hissi yaratıyor. Ancak çaresizlik, eylemsizliğin gerekçesine dönüştüğü anda mevcut düzenin devamına hizmet eder. Umut ise edilgen bir beklenti değildir. Düşünmek, sorgulamak, konuşmak, oy vermek, itiraz etmek ve sorumluluk almakla canlı kalır.

Bugün olduğu gibi, en karanlık dönemlerde bile umut her zaman vardır. Çünkü toplum bütünüyle tamamlanmış ve değişmez bir yapı değildir, sürekli oluş halindedir. Her bilinçli birey, her sorumlu tercih ve her cesur eylem, geleceğin yeniden kurulmasına katkıda bulunur.